کاهش تراز دریای خزر شتاب گرفته است
به گزارش لوازم حیوان خانگی، معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست، ضمن اشاره به روند کاهشی تراز دریای خزر اظهار داشت: کاهش تراز خزر در سالهای اخیر شتاب گرفته است.
به گزارش لوازم حیوان خانگی به نقل از مهر، نشست خبری هفتمین اجلاس کشورهای متعاهد کنوانسیون چارچوب صیانت از محیط زیست دریایی دریای خزر (کنوانسیون تهران) ـ کاپ ۷، روز سه شنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ انجام شد.
احمدرضا لاهیجان زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به روند کاهشی تراز دریای خزر اظهار داشت: کاهش تراز خزر در سالیان اخیر شتاب گرفته و در حالیکه این میزان در سالیان ابتدایی حدود ۲ تا ۳ سانتی متر در سال بود، در فاصله سالیان ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به حدود ۲۰ سانتی متر در سال رسیده و در سال ۲۰۲۶ هم کاهش ۲۳ سانتی متری ثبت شده است.
وی با اعلان اینکه هر پنج کشور حاشیه دریای خزر به نسبت های مختلف تحت تأثیر این رخداد اقلیمی و محیط زیستی قرار گرفته اند، اظهار داشت: بر مبنای بررسی تاریخچه تراز دریای خزر، روند کاهش تراز از حدود سال ۱۹۹۵ شروع شد، اما در سالیان نخست شدت آن به اندازه ای نبود که حساسیت جدی کشورهای منطقه را برانگیزد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: میانگین کاهش تراز خزر تا سال ۲۰۲۰، یعنی بعد از گذشت حدود ۲۵ سال از شروع این روند، حدود ۷.۵ سانتی متر در سال بود، اما از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ این میزان به حدود ۲۰ سانتی متر در سال افزایش پیدا کرد که کاهش خیلی شایان توجهی به حساب می آید.
لاهیجان زاده اضافه کرد: در سال ۲۰۲۶ هم کاهش حدود ۲۳ سانتی متری تراز دریای خزر ثبت شده و این روند امکان دارد با شدت بیشتری ادامه پیدا کند. مدلهای موجود نشان می دهند که حداقل تا سال ۲۰۵۰، در صورت ادامه شرایط فعلی، کاهش تراز دریا می تواند با شدت حداقل ۲۰ سانتی متر در سال ادامه داشته باشد.
وی با اشاره به تفاوت میزان پسروی آب در بخش های مختلف خزر اظهار داشت: به سبب عمق کمتر بخش شمالی دریای خزر که کشورهای قزاقستان و تا حدودی آذربایجان و ترکمنستان را دربرمی گیرد، میزان پسروی آب در این مناطق خیلی شدیدتر است و حتی گزارش هایی از پسروی ۱۰ تا ۲۰ کیلومتری آب در تعدادی مناطق ارایه شده که بنادر این کشورها را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست با اعلان اینکه آثار این روند در ایران هم قابل مشاهده می باشد، اظهار داشت: در کشور ما بیشترین آثار کاهش تراز در استان گلستان مشاهده می شود و در مازندران و گیلان هم این پسروی وجود دارد و می تواند بر شرایط ساحلی و بستر دریا اثرگذار باشد.
تهیه طرح منطقه ای برای مقابله و سازگاری با کاهش تراز خزر
لاهیجان زاده با اشاره به اقدامات کشورهای حاشیه خزر برای مواجهه با این پدیده اظهار داشت: بنابراین هماهنگی منطقه ای در حال انجام می باشد و یک طرح منطقه ای تهیه شده که مقرر است فردا به امضا برسد. این طرح جزئیات گوناگونی دارد که کشورهای حاشیه خزر باید درباره ی آنها به توافق برسند تا بتوانند اقدامات مشترکی برای مقابله و سازگاری با این پدیده انجام دهند.
وی اضافه کرد: با عنایت به این که روند کاهش تراز دریای خزر حداقل برای ۲۵ سال آینده ادامه خواهد داشت، مبحث سازگاری با این شرایط اهمیت زیادی دارد و باید برای آثار آن در بخش های مختلف برنامه ریزی شود.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست همینطور از برگزاری نشست دیگری در ترکمنستان طی حدود دو هفته بعد آگاهی داد و اظهار داشت: رئیس دولت و رییس سازمان حفاظت محیط زیست در این جلسه حضور خواهند داشت و در حاشیه آن هم نشستی با مبحث تراز دریای خزر برگزار می گردد تا این مساله در سطوح عالی و با حضور رؤسای جمهور کشورهای منطقه بررسی شود و درباره ی آن تصمیم گیری شود.
تغییر اقلیم و افزایش تبخیر؛ مهم ترین عامل کاهش تراز خزر
لاهیجان زاده درباره ی فاکتورهای مؤثر بر کاهش تراز دریای خزر هم اظهار داشت: بر مبنای مطالعات انجام شده از طرف کشورهای مختلف و همینطور بررسی های مشترک، بیشترین اثرگذاری در ارتباط با تغییر اقلیم و افزایش تبخیر است.
وی توضیح داد: شدت تبخیر در دریای خزر به میزان قابل توجهی افزوده شده و بعد از آن، کاهش آورد رودخانه ها به خزر از دیگر فاکتورهای مؤثر محسوب می شود؛ هرچند سهم کاهش ورودی رودخانه ها در مقایسه با اثر تغییر اقلیم و افزایش تبخیر، خیلی کمتر است.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به این که حدود ۸۰ درصد آب ورودی به دریای خزر از راه رودخانه ها تامین می شود، اظهار داشت: ۲۰ درصد باقیمانده هم در ارتباط با رودخانه هایی است که از چهار کشور دیگر حاشیه خزر وارد این دریا می شوند. سهم ایران از ورودی رودخانه ها به خزر حدود ۵ درصد است.
وی اضافه کرد: کاهش ورودی رودخانه ها هم خود تحت تأثیر دو عامل اصلی قرار دارد؛ نخست کاهش بارش در عرصه های آبریز این رودخانه ها و دوم راه اندازی سد بر روی رودخانه ها. برای مثال، رودخانه ولگا که به سبب حجم بالای آبی که وارد دریای خزر می کند، اهمیت زیادی دارد، طی سالیان اخیر با کاهش آورد مواجه بوده است.
لاهیجان زاده با اشاره به سابقه سدسازی در عرصه آبریز ولگا اظهار داشت: بررسی تاریخچه سدسازی ها نشان میدهد بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، سدسازی گسترده ای در این زمینه انجام نشده و بخش عمده سدهای موجود به اواخر دهه ۱۹۹۰ بازمی گردد. حدود ۱۰ تا ۱۱ سد بزرگ در این زمینه وجود دارد.
وی با اعلان اینکه سهم کاهش آورد رودخانه ها در مقایسه با تغییرات اقلیمی محدودتر است، اضافه کرد: میزان تبخیر در دریای خزر عددی حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ میلیارد مترمکعب را نشان می دهد، در حالیکه تغییرات در ارتباط با ورودی رودخانه ها خیلی کمتر از این میزان است و حدود ۱۰ درصد از این تغییرات را شامل می شود.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اشاره کرد: بدین سبب افزایش دما و شدت گرفتن تبخیر، اثر خیلی چشمگیرتری نسبت به کاهش ورودی رودخانه ها بر تراز دریای خزر دارد، اما کاهش آورد رودخانه ها هم علی ای حال سهم خودرا در این روند دارد.
تدوین برنامه سازگاری دستگاههای مختلف با کاهش تراز خزر
لاهیجان زاده همینطور از تدوین برنامه ای برای سازگاری با نتایج کاهش تراز دریای خزر آگاهی داد و اظهار داشت: حدود ۱۰ روز پیش، برنامه ای توسط دفتر آمایش سازمان برنامه و بودجه و با همکاری وزارت خانه های مختلف تهیه شده است تا مبحث سازگاری با این پدیده مورد توجه قرار گیرد.
وی اضافه کرد: در این برنامه، دستگاههای مختلفی که امکان دارد از کاهش تراز دریای خزر تأثیر بپذیرند، برنامه های خودرا برای سازگاری با شرایط پیش رو ارایه کرده اند و سعی شده است مجموعه اقدامات مورد نیاز در بخش های مختلف مورد توجه قرار گیرد.
هنوز علت قطعی تلفات فک های خزری مشخص نیست
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به مطالعات انجام شده درباره ی دلایل تلفات فک های خزری اظهار داشت: کشور قزاقستان در چند مورد، نتایج کارهای علمی و مطالعات خودرا به شکل خلاصه برای ایران هم ارسال کرده است و با عنایت به این که این کشور بیشترین مطالعات را روی فک خزری انجام داده، اطلاعات ارزشمندی دراین خصوص در اختیار دارد.
وی اضافه کرد: از نظر شرایط دمایی، زیستگاه های بخش شمالی دریای خزر شرایط مناسب تری برای فک های خزری دارند؛ چونکه دمای پایین تر این مناطق با زیستگاه هایی که اینگونه در بخش های سردسیر بطور معمول در آنها زندگی می کند، تطابق بیشتری دارد. البته امکان دارد فک ها به شکل موردی و در دوره هایی برای تغذیه یا سایر نیازها به مناطق جنوبی تر مهاجرت کنند.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: یکی از اشکالات در بررسی دلایل تلفات این است که لاشه هایی که در سواحل ایران، همچون سواحل مازندران، پیدا می شوند، معمولا یک تا دو هفته از زمان مرگ آنها گذشته است و درنتیجه، امکان انجام خیلی از مطالعات و آزمایش های علمی روی آنها وجود ندارد.
لاهیجان زاده اظهار داشت: محققان قزاقستانی با تشکیل یک بخش پژوهشی ویژه، مطالعات گسترده ای درباره ی دلیلهای تلفات فک های خزری انجام داده اند، اما در گزارشهای آنها هم عوامل مختلفی به عنوان احتمال طرح شده و هنوز نمی توان با قاطعیت یک عامل مشخص را علت مرگ ومیر اینگونه اعلام نمود.
وی اظهار داشت: مجموعه ای از عوامل طبیعی و انسانی در مطالعات محققان قزاقستان مورد بررسی قرار گرفته است؛ همچون احتمال بروز زمین لرزه در بستر دریای خزر که می تواند باعث خروج برخی گازها یا مواد از بستر دریا و اثرگذاری بر زیستمندان شود، همینطور کارهای نفتی و آلودگی های ناشی از آن.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: مبحث تغییر اقلیم هم در مطالعات قزاقستان با جدیت مورد توجه قرار گرفته است؛ چونکه تغییرات اقلیمی باعث شده زیستگاه هایی که در سالهای گذشته در فصل سرد همواره با یخ و برف همراه بوده و شرایط مناسبی جهت زندگی فک های خزری ایجاد می کردند، یا دیگر یخ زدگی نداشته باشند یا دوره یخ زدگی آنها خیلی کوتاه تر شود.
لاهیجان زاده اضافه کرد: از طرفی، زیستگاه هایی که محل تامین غذای فک های خزری، همچون برخی گونه های ماهی، بوده اند هم گرفتار تغییر شده و جمعیت بعضی از این منابع غذایی به شدت کاسته شده است.
وی خاطرنشان کرد: در گزارشهای علمی قزاقستان، عوامل مختلف دیگری همچون عوامل میکروبی و ویروسی هم مورد بررسی قرار گرفته و محققان احتمال داده اند که این عوامل به شکل منفرد یا تجمعی بتوانند در مرگ ومیر فک های خزری نقش داشته باشند؛ در عین حال، هنوز نمی توان یک عامل مشخص را به عنوان علت قطعی تلفات معرفی نمود.
ضرورت پایش مشترک و اشتراک داده های کشورهای حاشیه خزر
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه با اشاره به اهمیت پایش آلودگی ها و ورودی های مختلف به دریای خزر اظهار داشت: یکی از منابع ورود آلودگی ها به دریای خزر، منابع رودخانه ای است؛ چونکه مواد مختلف می توانند در طول مسیر رودخانه وارد آب شوند و در نهایت به خزر برسند.
وی اضافه کرد: در یک ماه اخیر یکی از موضوعات مهم مورد بحث، مساله اندازه گیری و پایش میزان ورودی های مختلف به دریای خزر در کشورهای حاشیه این دریا بوده است.
لاهیجان زاده اظهار داشت: یکی از موضوعات مورد تاکید این است که بتوانیم داده های در ارتباط با پایش را در یک بستر مشترک میان کشورهای حاشیه خزر به اشتراک بگذاریم تا اطلاعات در اختیار همه کشورها قرار گیرد، اما این مساله هنوز به توافق نهائی نرسیده است.
وی اضافه کرد: حداقل دو یا سه کشور اعلام نموده اند که برای اشتراک گذاری داده های داخلی خود در سطح منطقه ای، نیازمند دریافت مجوز از مراجع قانونی و بالادستی خود هستند و بدین سبب این مساله باید در سطوح بالاتر مورد بررسی و حل وفصل قرار گیرد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: این مساله چه در اجلاس پیش رو و چه در نشست های بعدی همچنان مورد پیگیری قرار خواهد گرفت.
وی با اشاره به پروتکلهای همکاری میان کشورهای حاشیه خزر اضافه کرد: از مجموع پنج پروتکل، چهار پروتکل نهائی شده و به مرحله اجرا رسیده است، اما پروتکل در ارتباط با پایش به سبب حساسیت مبحث داده ها، چندین سال است که درحال مذاکره است تا درباره ی نحوه انجام پایش و چگونگی قرار گرفتن داده ها در یک بستر مشترک و قابل دسترس برای کشورهای عضو به توافق برسند.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به مبحث صیانت از تنوع زیستی دریای خزر اظهار داشت: دراین خصوص یک مطالعه جامع انجام و اطلس تنوع زیستی دریای خزر تهیه شد که سال قبل به انتها رسید و از این اطلس هم رونمایی گردید.
وی اضافه کرد: حال اطلاعات خیلی دقیقی از تنوع زیستی دریای خزر در اختیار داریم و گونه های در معرض خطر هم در این مطالعه مشخص شده اند. در این بین، گونه های شاخصی مانند فک خزری و ماهیان خاویاری از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشند، اما اطلاعات ارایه شده در این گزارش به اینگونه ها محدود نمی شود و وضعیت سایر گونه های خزر هم مورد بررسی قرار گرفته است.
لاهیجان زاده با اعلان اینکه دفاع از گونه های در معرض خطر و در معرض انقراض بارها در جلسات مشترک مطرح گردیده است، اظهار داشت: این مساله نیازمند همکاری جمعی کشورهای حاشیه خزر است. برای مثال، اگر قرار باشد ماهیان خاویاری خزر به شرایط مطلوب بازگردند، اجرای پروژه های مشترک میان کشورهای منطقه لازم است.
وی اضافه کرد: در گذشته در کشورهایی مانند روسیه و قزاقستان، شکار فک خزری به آسانی انجام می شد، اما با تلاشهای صورت گرفته، این شکار حال در این کشورها ممنوع شده و در قزاقستان حتی برخورد با متخلفان هم به انجام می رسد. این اقدامات به شکل مرحله ای درحال پیشرفت است.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد: خوشبختانه توانسته ایم اطلاعات جامعی درباره ی وضعیت خزر، حداقل در محدوده آبی کشورمان، به دست آوریم و لازم است کشورهای همسایه هم مطالعات مشابهی انجام دهند تا داده های به دست آمده میان آنها به اشتراک گذاشته شود و اقدامات منطقه ای برای صیانت از تنوع زیستی خزر شکل بگیرد.
وی اظهار داشت: اکنون تمرکز ما بر فک خزری است و طرح پیشنهادی ایران دراین خصوص به عنوان یکی از موفقیتهای اجلاس مورد پذیرش قرار گرفته است. همینطور کشورهای حاشیه خزر طی چند سال گذشته، بخصوص روسیه، اقدامات نسبتاً خوبی برای احیای ماهیان خاویاری انجام داده اند و این مساله هم همچنان در دستور کار قرار دارد.
پسروی خزر؛ از تهدید تالاب ها تا احتمال ایجاد کانون های جدید گردوغبار
لاهیجان زاده در ادامه با اشاره به نتایج پسروی دریای خزر اظهار داشت: مبحث تبعات جانبی پسروی خزر و این که این پدیده چه طور می تواند کشورهای منطقه را تحت تأثیر قرار دهد، از موضوعات مهم مورد بررسی است و باید درباره ی اقدامات موردنیاز برای رویارویی با این آثار و تبعات تصمیم گیری شود.
وی اضافه کرد: از سال گذشته، سازمان برنامه و بودجه کشور تهیه طرح جامع آثار پسروی دریای خزر و راهکارهای رویارویی با این آثار را شروع کرد و این سند حدود ۱۰ روز پیش به تصویب شورایعالی آمایش سرزمین رسید و در گام بعدی باید در دولت هم به تصویب برسد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: در این مطالعه، ابعاد مختلف مبحث مورد بررسی قرار گرفته است. بحث تأثیر پسروی خزر بر رطوبت منطقه و جنگلهای هیرکانی موضوعی پیچیده است و نمی توان بسادگی درباره ی میزان و نحوه این اثرگذاری اظهارنظر کرد، اما آن چه مسلم است این که با ادامه پسروی، تالاب ها با لطمه های خیلی جدی مواجه خواهند شد.
وی خاطرنشان کرد: اقداماتی که دراین خصوص به انجام می رسد، در تعدادی موارد می تواند جنبه موقت داشته باشد و صرفا زمان موردنیاز برای انجام اقدامات اساسی تر را در اختیار ما قرار دهد.
لاهیجان زاده همینطور نسبت به احتمال ایجاد کانون های جدید گردوغبار در پی پسروی خزر گوشزد نمود و اظهار داشت: در کشورهای ترکمنستان و قزاقستان هم کانون های فعال گردوغبار وجود دارد و اگر روند پسروی با همین شدت ادامه پیدا کند، احتمال ایجاد کانون های جدید گردوغبار افزایش خواهد یافت.
وی اضافه کرد: اکنون بخشی از آلودگی هوای شمال شرق کشور ما هم از کانون های گردوغبار واقع در این دو کشور متأثر می شود و با تشدید پسروی خزر، این مساله می تواند ابعاد بیشتری پیدا کند.
مدیریت پسماند؛ یکی از چالش های اصلی استانهای شمالی
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه با اشاره به وضعیت مدیریت پسماند در استانهای ساحلی شمال کشور اظهار داشت: مبحث مدیریت پسماند در استانهای ساحلی شمال در سطوح مختلف و حتی در قوانین برنامه پنج ساله مورد توجه قرار گرفته و به عنوان یک اولویت مطرح گردیده است.
وی اظهار داشت: بر مبنای قانون مدیریت پسماند، سازمان حفاظت محیط زیست در عرصه مدیریت اجرائی پسماندهای شهری نقش اجرائی ندارد و مسئولیت اصلی دراین خصوص بر عهده شهرداری هاست. سازمان حفاظت محیط زیست و مرکز بهداشت وزارت بهداشت هم نقش نظارتی دارند.
لاهیجان زاده با اعلان اینکه پسماند و شیرابه حاصل از آن یکی از اساسی ترین معضلات استانهای شمالی است، اظهار داشت: در سالیان اخیر کارهای مختلفی انجام شده است. در اخبار هم درباره ی زباله سوزهایی که در چند شهر شمالی راه اندازی شده یا درحال راه اندازی هستند، مطالبی انتشار یافته و یکی از این طرح ها هم همین هفته به بهره برداری رسید، اما این اقدامات هنوز نتوانسته اند وضعیت پسماند در استانهای شمالی را به شرایط مطلوب برسانند.
وی اضافه کرد: در قالب کمک های بین المللی هم اعتبار محدودی از طرف روسیه برای مدیریت پلاستیک در سواحل شمالی و رویارویی با ورود میکروپلاستیک و پلاستیک به دریای خزر اختصاص یافته که مقرر است در قالب یک فعالیت پایلوت در تعدادی شهر های ساحلی مورد استفاده قرار گیرد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: متاسفانه علاوه بر این که زباله در محدوده هایی مانند حاشیه ساحل و مناطق جنگلی تخلیه می شود، مدیریت مناسبی هم بر این پسماندها صورت نمی گیرد و شیرابه حاصل از آنها یا به سفره های آب زیرزمینی نفوذ می کند یا از راه رودخانه های مجاور مجدداً به دریا و تالاب ها راه می یابد.
وی با اشاره به تالاب انزلی اظهار داشت: در این تالاب هم بخشی از شیرابه و فاضلاب به شکل غیرمستقیم و از راه رودخانه ها وارد می شود و این مساله بر وضعیت محیط زیست منطقه تأثیر می گذارد.
لاهیجان زاده اضافه کرد: سازمان حفاظت محیط زیست در عرصه محیط زیست انسانی، دفتر پسماند دارد که بخش مهمی از کارهای خودرا به وضعیت پسماند در شمال کشور مختص کرده است. در مجلس و دولت هم اعتبارات ویژه ای برای این مساله درنظر گرفته شده، اما با توجه به این اقدامات، هنوز وضعیت پسماند در شمال به شرایط مطلوب نرسیده است.
وی اظهار داشت: وضعیت پسماند در استانهای شمالی بارها در کارگروه ملی پسماند که با ریاست معاون اجرائی رئیس دولت برگزار می شود، توسط رییس سازمان حفاظت محیط زیست طرح شده و تصمیماتی هم دراین خصوص اتخاذ شده است. امیدواریم توجه ویژه ای به این مساله صورت گیرد.
پیشنهاد دریافت سهمی از عوارض خودرو ها برای مدیریت پسماند شمال
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: سازمان حتی یک گام فراتر گذاشت و در لایحه بودجه سالهای گذشته پیشنهاد کرد از خودروهایی که وارد استانهای شمالی می شوند، در همان بخش عوارضی مسیر، سهمی برای مدیریت پسماند دریافت شود.
وی اضافه کرد: با عنایت به این که جمعیت زیادی هر هفته به استانهای شمالی رجوع می کنند و این افراد هم در تولید پسماند نقش دارند، پیشنهاد شد بخشی از هزینه مدیریت پسماند از این محل تامین شود، اما متاسفانه این پیشنهاد که از طرف دولت طرح شده بود، در مجلس رای نیاورد.
لاهیجان زاده ابراز امیدواری کرد که این پیشنهاد در لایحه بودجه سال ۱۴۰۶ مجدداً مطرح شود و با تصویب آن، اعتبار و بودجه ای پایدار برای مدیریت پسماند در شهر های شمالی اختصاص پیدا کند.
وی اضافه کرد: همینطور تلاش هایی جهت استفاده از فناوری و ظرفیت شرکتهای دانش بنیان در مدیریت پسماند انجام شده است. پروژه ای در اصفهان اجرا شده که با بهره گیری از ظرفیت شرکتهای دانش بنیان توانسته بخشی از مشکل شیرابه و مدیریت پسماند را حل کند و دو هفته پیش هم از این پروژه بازدید شد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اظهار امیدواری کرد استانداری های گیلان و مازندران بتوانند از این تجربه بهره گیرند و اضافه کرد: در استان گیلان، وضعیت مدیریت پسماند یکی از دو مبحث اصلی سفر رئیس دولت است و مبحث دیگر، وضعیت تصفیه خانه های فاضلاب این استان است که برای آن هم اعتبار مناسبی درنظر گرفته شده و می تواند باعث یک جهش در این زمینه شود.
میکروپلاستیک ها؛ آلاینده هایی که می توانند وارد زنجیره غذایی شوند
لاهیجان زاده در ادامه با اشاره به اهمیت مبحث میکروپلاستیک ها اظهار داشت: مبحث میکروپلاستیک خیلی جدی است، برای اینکه پلاستیک در طبیعت بسادگی از بین نمی رود و برای تجزیه آن امکان دارد صدها سال زمان نیاز باشد.
وی اضافه کرد: پلاستیک در فرایند تجزیه معمولا به ذرات خیلی ریز تبدیل می شود که حتی در ابعاد نانو قابل شناسایی هستند و این ذرات در آب های دریایی و رسوبات هم وجود دارند.
وی اظهار داشت: اگر میکروپلاستیک وارد آب آشامیدنی شود، به سبب اندازه خیلی کوچک ذرات، این نگرانی وجود دارد که بتواند وارد بدن انسان شود و نتایج بعدی بوجود آورد. همینطور میکروپلاستیک ها می توانند ناقل سایر آلاینده ها باشند؛ بعنوان مثال فلزات سنگین می توانند روی این ذرات قرار گیرند و از این طریق وارد زنجیره غذایی انسان و شبکه زیستی شوند.
لاهیجان زاده اضافه کرد: ترکیبات آلی و مواد آلی خطرناک هم می توانند از راه میکروپلاستیک ها منتقل شوند؛ بدین سبب میکروپلاستیک ها علاوه بر این که خودشان مشکل ساز هستند، می توانند به عنوان حامل سایر آلاینده ها هم عمل کنند.
وی اظهار داشت: بنابراین مبحث کاهش مصرف پلاستیک به شکل جدی درحال پیگیری است. در تعدادی کشورها مصرف برخی محصولات پلاستیکی ممنوع شده و در خیلی از کشورهای اروپایی هم سال هاست محدودیت هایی برای مصرف آنها اعمال و فرایند بازیافت با سرعت به انجام می رسد تا این مواد وارد طبیعت نشوند.
دو راهکار برای کاهش آلودگی پلاستیکی
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد: دراین خصوص باید دو اقدام اساسی انجام دهیم؛ نخست در بخش مصرف، باید آگاهی رسانی را به جایی برسانیم که مصرف پلاستیک از سبد مصرفی مردم بیرون رود و دوم، باید برای مدیریت آن چه تولید شده است، سازوکار مناسبی داشته باشیم.
وی اضافه کرد: در طرح های محدودی که مقرر است به شکل پایلوت در کشورهای ساحلی اجرا شود، مبحث جمع آوری پلاستیک و آموزش مردم هم درنظر گرفته شده است.
لاهیجان زاده با اشاره به افزایش قیمت پلاستیک در ایران در پی لطمه دیدن برخی واحدهای پتروشیمی در جریان جنگ اخیر اظهار داشت: اکنون شاهد تغییر رفتار بخشی از مردم هستیم؛ بعنوان مثال افرادی که برای خرید نان رجوع می کنند، کیسه های پارچه ای همراه خود می آورند و کمتر از کیسه های پلاستیکی استفاده می نمایند.
وی اضافه کرد: برخی صنایع هم اعلام نموده اند که بسته بندی ها و مواد پلاستیکی مورد استفاده را باردیگر از مردم تحویل می گیرند. این چرخه پیش از این هم در تعدادی کشورهای پیشرفته وجود داشته و الان باید تلاش نماییم چنین رفتاری در کشور هم به یک فرهنگ نهادینه شده در بین مردم و صنایع تبدیل گردد.
کنوانسیون تهران؛ چارچوب همکاری پنج کشور حاشیه خزر
لاهیجان زاده در ادامه درباره ی اهمیت کنوانسیون تهران اظهار داشت: باید به این مساله توجه کرد که اگر کنوانسیون تهران که با پیشنهاد ایران به وجود آمد، وجود نداشت، شاید انسجام ها و موضوعات مشترک محیط زیست میان کشورهای حاشیه خزر هم به این شکل مطرح نمی شد و ممکن بود شرایط بمراتب دشوارتر شود.
وی اضافه کرد: کنوانسیون تهران در سال ۱۳۸۵ لازم الاجرا شد، اما پنج پروتکل ذیل آن تعریف شده که تصویب و لازم الاجرا شدن آنها کم کم در حال انجام می باشد. پروتکل ارزیابی اثرات محیط زیست فرامرزی هم سال قبل به تصویب رسید.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست توضیح داد: لازم الاجرا شدن هر پروتکل منوط به تصویب دولت و مجالس تک تک کشورهای عضو است و اگر حتی یک کشور پروتکل را تصویب نکند، آن پروتکل در آن چارچوب مورد انتظار، قابلیت اجرائی کامل پیدا نمی کند.
وی اظهار داشت: بعد از لازم الاجرا شدن پروتکل ارزیابی اثرات محیط زیست فرامرزی، هر پروژه بزرگ مقیاسی که بر دریای خزر اثرگذار باشد، باید بگونه ای بررسی شود که کشورهای دیگر هم بتوانند نظر خودرا اعلام کنند و نسبت به نداشتن آثار منفی پروژه بر خزر اطمینان حاصل کنند.
لاهیجان زاده اضافه کرد: چهار پروتکل تابحال نهائی شده و سه پروتکل هم تا امروز وارد مرحله اجرا شده اند و پروتکلهای قبلی هم طی سالهای گذشته کم کم تصویب و اجرائی شده اند.
وی با اشاره به برگزاری مستمر نشست های کارشناسی اظهار داشت: تقریبا هر ماه در یکی از کشورهای حاشیه خزر، موضوعات محیط زیستی این دریا مورد بررسی قرار می گیرد و دیدگاه محققان آن کشورها هم در این فرایند دخیل است.
تغییر اقلیم؛ نگرانی مشترک کشورهای حاشیه خزر
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به گزارش ارایه شده از طرف معاون وزیر ترکمنستان در افتتاحیه نشست کارشناسی اظهار داشت: گزارش خیلی کاملی ارایه شد و اقدامات خوبی در این کشور در حال انجام می باشد.
وی اضافه کرد: با وجود این که خط ساحلی ترکمنستان حدود ۲۰۰ کیلومتر است، این کشور اقدامات مختلفی برای صیانت از ماهیان خاویاری، رفع آلودگی و پیشگیری از ورود آلاینده ها به دریای خزر انجام می دهد و اگر همه کشورهای منطقه با همین جدیت همکاری کنند، میتوان در آینده اقدامات مؤثری برای صیانت از خزر اجرا کرد.
لاهیجان زاده اظهار داشت: شاید در وضعیت فعلی، تنها نگرانی عمده ای که بیشتر از سایر موارد به محیط زیست جهانی مربوط می شود، مبحث تغییر اقلیم باشد.
همکاری منطقه ای برای رویارویی با آلودگی نفتی
وی همینطور درباره ی پروتکل رویارویی با آلودگی نفتی اظهار داشت: اولین پروتکل مورد توافق پنج کشور، پروتکل رویارویی با آلودگی نفتی بود که با سرعت بیشتری لازم الاجرا شد.
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: در کشور ما هم یکی از نقاط کانونی رویارویی با آلودگی نفتی با مسئولیت سازمان بنادر فعالیت می کند و هر سال مانور هایی برای رویارویی با این نوع آلودگی برگزار می گردد.
وی اضافه کرد: ایران در حوزه رویارویی با آلودگی نفتی دریای خزر در مقایسه با برخی دیگر از پروتکل ها پیشرفت خوبی داشته و کشورهای حاشیه خزر هم همکاری مناسبی دراین خصوص دارند.
لاهیجان زاده اظهار داشت: تجهیزات مناسبی در شمال کشور مستقر شده، سازمان بنادر برای این مساله کشتی و تجهیزات پیشبینی کرده و دوره های آموزشی هم برگزار می گردد. دستگاههای در رابطه با آلودگی نفتی هم ارتباط مناسبی با یکدیگر دارند و در صورت وقوع حادثه، اطلاع رسانی به سرعت انجام و تجهیزات و شناورها برای رویارویی با آلودگی اعزام می شوند.
۴۵ بند پیشنهادی برای بیانیه اجلاس؛ ۲۸ بند نهائی شد
وی در ادامه درباره ی اسناد اجلاس کاپ خزر توضیح داد: قبل از برگزاری هر اجلاس کاپ، حدود دو تا سه ماه قبل، مجموعه ای از اسناد توسط پنج کشور مورد بررسی قرار می گیرد و در صورت رسیدن به توافق پنج کشور، این اسناد در روز اجلاس برای تأیید و امضای وزرا ارایه می شود.
لاهیجان زاده اضافه کرد: در کنار این اسناد، اطلاعیه ای هم تنظیم می شود که در اختتامیه اجلاس به امضای همه کشورها می رسد و قرائت می شود. این بیانیه در حقیقت نقشه راه حداقل دو سال آینده، تا برگزاری اجلاس بعدی، خواهد بود و تعهدات و اقداماتی که کشورها در این نوبت باید انجام دهند، در آن مورد توجه قرار می گیرد.
وی اظهار داشت: در پیشنویس بیانیه، ابتدا ۴۵ بند از طرف کشورها پیشنهاد شد. بعد از بررسی بند به بند، مشخص شد هشت بند تکراری و مشترک هستند که از متن کنار گذاشته شدند. از مجموع بندهای باقیمانده، ۲۸ بند تا شب گذشته مورد بررسی قرار گرفته و نهائی شده و ۱۰ بند دیگر هم درحال بررسی است.
برنامه منطقه ای صیانت از فک خزری در دستور کار اجلاس
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: در مواردی که تا ساعت ۱۲ شب گذشته به تأیید رسیده، بر اجرای پروتکل مسکو تاکید شده و همینطور اجرای پروتکل ارزیابی اثرات محیط زیست فرامرزی که تصویب آن سال قبل انجام شده، مورد توجه قرار گرفته است.
وی اضافه کرد: همینطور از کشورهایی که هنوز پروتکل عشق آباد را تصویب نکرده اند، دعوت شده است این پروتکل را به تأیید برسانند و امیدواریم این پروتکل هم به تصویب نهائی کشورهای عضو برسد.
لاهیجان زاده اضافه کرد: بر ادامه کار روی پروتکل پایش هم تاکید شده است؛ پروتکلی که بر مبنای آن باید پایش محیط زیست صورت گیرد و اطلاعات حاصل از آن میان کشورهای حاشیه خزر به اشتراک گذاشته شود. تأیید این پروتکل هم در سند امروز مورد توجه قرار گرفته است.
وی اظهار داشت: یکی از اقدامات مهمی که با استقبال رو به رو شد، پیشنهاد ایران برای تهیه برنامه اقدام صیانت از فک خزری بود. ایران نمونه مشابه این برنامه را در سطح ملی انجام داده بود و این پیشنهاد هم به نام ایران به ثبت رسید و امیدواریم فردا در سند نهائی به امضا برسد.
تهیه برنامه منطقه ای پایش محیط زیست خزر
معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: بر نهائی و اجرائی شدن هرچه سریع تر برنامه منطقه ای پایش محیط زیست هم تاکید شده است. برای نحوه پایش دریای خزر یک برنامه منطقه ای تهیه شده که هر پنج کشور باید آنرا اجرائی کنند.
وی همینطور از تهیه پیشنویس برنامه اقدام منطقه ای درباره ی نوسانات و تغییرات تراز دریای خزر آگاهی داد و اظهار داشت: پیشنویس این برنامه آماده شده و امیدواریم فردا کلیات آن به تصویب برسد. مباحث در ارتباط با بودجه و برنامه دو سال آینده هم درحال بررسی است و در صورت تأیید کشورهای عضو، کلیات این مساله در بیانیه اجلاس هم لحاظ خواهد شد.
لاهیجان زاده با اشاره به برنامه راهبردی کنوانسیون تهران درباره ی دریای خزر اظهار داشت: از بروزرسانی این برنامه راهبردی که قدمت زیادی دارد، استقبال شده و درخواست برای بروزرسانی آن هم مورد تأیید قرار گرفته است.
وی در آخر اظهار داشت: آن چه در بیانیه اجلاس به عنوان سند نهائی امضا می شود، مبنای برنامه جلسات و اقداماتی خواهد بود که باید طی دو سال آینده به شکل مستمر صورت گیرد تا این اقدامات نهائی شده و در اجلاس بعدی به تصویب برسد.
خلاصه اینکه به گزارش لوازم حیوان خانگی به نقل از مهر، نشست خبری هفتمین اجلاس کشورهای متعاهد کنوانسیون چارچوب صیانت از محیط زیست دریایی دریای خزر (کنوانسیون تهران) ـ کاپ ۷، روز سه شنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ انجام شد. احمدرضا لاهیجان زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به روند کاهشی تراز دریای خزر عنوان کرد: کاهش تراز خزر در سالیان اخیر شتاب گرفته و در صورتی که این میزان در سالیان ابتدایی حدود ۲ تا ۳ سانتی متر در سال بود، در فاصله سالیان ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به حدود ۲۰ سانتی متر در سال رسیده و در سال ۲۰۲۶ هم کاهش ۲۳ سانتی متری ثبت شده است. وی با اشاره به اینکه هر پنج کشور حاشیه دریای خزر به نسبت های مختلف تحت تاثیر این رخداد اقلیمی و محیط زیستی قرار گرفته اند، عنوان کرد: بر اساس بررسی تاریخچه تراز دریای خزر، روند کاهش تراز از حدود سال ۱۹۹۵ آغاز شد، اما در سالیان نخست شدت آن به اندازه ای نبود که حساسیت جدی کشورهای منطقه را برانگیزد. معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست افزود: میانگین کاهش تراز خزر تا سال ۲۰۲۰، یعنی پس از گذشت حدود ۲۵ سال از آغاز این روند، حدود ۷.۵ سانتی متر در سال بود، اما از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ این میزان به حدود ۲۰ سانتی متر در سال افزایش پیدا کرد که کاهش خیلی شایان توجهی بشمار می رود. لاهیجان زاده افزود: در سال ۲۰۲۶ هم کاهش حدود ۲۳ سانتی متری تراز دریای خزر ثبت شده و این روند امکان دارد با شدت بیشتری ادامه پیدا کند. البته امکان دارد فک ها بشکل موردی و در دوره هایی برای تغذیه یا سایر نیازها به مناطق جنوبی تر مهاجرت کنند. معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست افزود: یکی از اشکالات در بررسی علل تلفات اینست که لاشه هایی که در سواحل ایران، همچون سواحل مازندران، پیدا می شوند، معمولاً یک تا دو هفته از زمان مرگ آنها گذشته است و درنتیجه، امکان انجام بسیاری از مطالعات و آزمایش های علمی روی آنها وجود ندارد. لاهیجان زاده عنوان کرد: محققان قزاقستانی با ایجاد یک بخش پژوهشی ویژه، مطالعات گسترده ای در رابطه با ی دلیلهای تلفات فک های خزری انجام داده اند، اما در گزارشات آنها هم عوامل مختلفی بعنوان احتمال طرح شده و هنوز نمی توان با قاطعیت یک عامل مشخص را علت مرگ ومیر این گونه اظهار داشت. وی عنوان کرد: مجموعه ای از عوامل طبیعی و انسانی در مطالعات محققان قزاقستان مورد بررسی قرار گرفته است؛ همچون احتمال بروز زمین لرزه در بستر دریای خزر که می تواند سبب خروج برخی گازها یا مواد از بستر دریا و اثرگذاری بر زیستمندان شود، همین طور کارهای نفتی و آلودگی های ناشی از آن. معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست افزود: مبحث تغییر اقلیم هم در مطالعات قزاقستان با جدیت مورد توجه قرار گرفته است؛ چراکه تغییرات اقلیمی سبب شده زیستگاه هایی که در سال های گذشته در فصل سرد همواره با یخ و برف همراه بوده و شرایط مناسبی جهت زندگی فک های خزری ایجاد می کردند، یا دیگر یخ زدگی نداشته باشند یا دوره یخ زدگی آنها خیلی کوتاه تر شود. لاهیجان زاده افزود: از طرفی، زیستگاه هایی که محل تأمین غذای فک های خزری، همچون برخی گونه های ماهی، بوده اند هم گرفتار تغییر شده و جمعیت برخی از این منابع غذایی بشدت کاسته شده است. وی اشاره کرد: در گزارشات علمی قزاقستان، عوامل مختلف دیگری همچون عوامل میکروبی و ویروسی هم مورد بررسی قرار گرفته و محققان احتمال داده اند که این عوامل بشکل منفرد یا تجمعی بتوانند در مرگ ومیر فک های خزری نقش داشته باشند؛ با این وجود، هنوز نمی توان یک عامل مشخص را بعنوان علت قطعی تلفات معرفی نمود. بحث تاثیر پسروی خزر بر رطوبت منطقه و جنگل های هیرکانی موضوعی پیچیده است و نمی توان به سادگی در رابطه با ی میزان و نحوه این اثرگذاری اظهارنظر کرد، اما آنچه مسلم است اینکه با ادامه پسروی، تالاب ها با لطمه های خیلی جدی مواجه خواهند شد. وی اشاره کرد: اقداماتی که دراین خصوص به انجام می رسد، در تعدادی موارد می تواند جنبه موقت داشته باشد و فقط زمان موردنیاز برای انجام اقدامات اساسی تر را در اختیار ما قرار دهد. لاهیجان زاده همین طور نسبت به احتمال ایجاد کانون های جدید گردوغبار به دنبال پسروی خزر گوشزد نمود و عنوان کرد: در کشورهای ترکمنستان و قزاقستان هم کانون های فعال گردوغبار وجود دارد و اگر روند پسروی با همین شدت ادامه پیدا کند، احتمال ایجاد کانون های جدید گردوغبار افزایش خواهد یافت. وی افزود: حالا بخشی از آلودگی هوای شمال شرق کشور ما هم از کانون های گردوغبار واقع در این دو کشور متأثر می شود و با تشدید پسروی خزر، این مسئله می تواند ابعاد بیشتری پیدا کند.
منبع: لوازم حیوان خانگی
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب